Whitepaper Cultuur en Maatschappij

Auteurs: Jelle van der Ster en Keimpe de Heer

Versie: 1.0

Aanleiding

Deze whitepaper is het resultaat van de ontwikkelde programmalijn Cultuur en Maatschappij in het Next Culture Project van SETUP, Rotslab en Globe College uit Utrecht. Deze Whitepaper is bedoeld voor de docenten van Globe College en voor alle docenten in Nederland die gebruik willen maken van de opbrengsten van het project.  In de whitepaper staat beschreven aan welke leerdoelen de leerlingen gewerkt hebben, wat hierin de vakoverstijgende elementen waren en hoe de docenten deze vaardigheden in hun eigen leergebied kunnen toepassen. De inhoud van het Next Culture- programma is ontwikkeld op basis van generieke toepassing waardoor docententeams makkelijk de ontwikkelde technologie, lesinhoud en werkvormen vakoverstijgend kunnen inzetten binnen hun onderwijspraktijk.

Het doel van Next Culture is om nieuwe lesinhoud, werkvormen en didactiek te ontwikkelen tot een cultuurprogramma waarin VMBO leerlingen de vaardigheden leren om creatief en kritisch met huidige maar ook met de toekomstige technologische ontwikkelingen om te gaan en docenten de denkkaders, vertrouwen en inzicht krijgen om in hun lessen verschillende technologieën aan te bieden. Onze doelstelling is om daarmee de eerder ontwikkelde programmainhoud verder te verdiepen en te verankeren in de school. De inhoud sluit aan op de volgende leergebieden:

  • Kunst en Cultuur,
  • Culturele en Kunstzinnige Vorming
  • Techniek en/of het kunstvak Beeldende Vorming voor het VMBO

en alle daaraan verbonden (vastgelegde) kerndoelen en eindtermen.

Aansluiting vernieuwde doelen Globe College

We geven met z’n allen vorm aan de multiculturele samenleving. Het Globe College wil recht doen aan culturele verschillen tussen leerlingen. Wij waarderen leerlingen om wie ze zijn en geloven dat juist ‘in het anders zijn’ vaak ook hele mooie kansen liggen! Zo willen we leerlingen ruimte geven voor het verkennen van culturele verschillen en met name de dynamische ontwikkeling van culturen. Gelijktijdig gaat veel aandacht naar het ontwikkelen en benadrukken van gedeelde normen en waarden. Zo ontstaat er ruimte voor verscheidenheid en werken we tegelijkertijd aan eenheid, aan een prettige manier om met elkaar te leven.

Uitgangspunten

  • Het onderwijsprogramma dat in dit project wordt ontwikkeld, levert de leerling het volgende op:
  • Essentiële ‘21st century skills’ die nodig zijn om te overleven in de 21ste eeuw;
  • Nieuwe mogelijkheden om te kunnen werken aan kunstzinnige, sociaal-maatschappelijke, taalkundige, technische en persoonlijke leerdoelen binnen de context van cultuuronderwijs;
  • Verschillende leermiddelen, werkvormen en technieken die aansluiten op de belevingswereld van de leerling.
  • Inzicht en vaardigheden op het gebied van techniek en cultuur en inzichten hoe deze disciplines elkaar kunnen versterken.

Leerlingen krijgen in de programmalijn Cultuur en Maatschappij inzicht in:

  • hoe technologie werkt;
  • welke invloed technologie heeft op hun culturele omgeving;
  • welke invloed zij willen dat technologie heeft op hun culturele omgeving;
  • het creatieve proces bij remixen en herbestemmen van technologie;
  • hoe ze bewust om kunnen gaan met digitale cultuur en het positief in kunnen zetten in hun toekomst.

Didactische context

De programmalijn Cultuur en Maatschappij werd ingebed in een didactische context, die als volgt is samen te vatten:

  1. Leerlingen nemen verantwoordelijkheid voor hun eigen leren. Vanuit de programmalijn reiken we methoden en technieken aan. Echter waren de leerlingen zelf verantwoordelijk voor het ontwikkelen van inhoud en de wijze waarop de inhoud zich vertaalt naar resultaten voor de expositie.
  2. Leren door te maken. De lessen kennen korte introducties en zijn vooral gericht op praktische werkvormen, maakgericht onderwijs waarbij leerlingen zelf aan de slag gaan en zelf ervaren door te doen.
  3. Samenwerkend leren. In alle werkvormen staat samenwerkend leren centraal. Leerlingen werken in kleine teams aan opdrachten.
  4. Ontwerpend leren. Leerlingen leren vanuit een ontwerpgerichte aanpak om contexten in kaart te brengen, verschillende gebruikersperspectieven te analyseren en een breed spectrum aan ideeën en oplossingsrichtingen te verkennen, in plaats van te zoeken naar een oplossing voor een vraagstuk.

Algemene onderwijsdoelen

De programmalijn hebben we beschreven naar de zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, daarbij hebben we een selectie gemaakt van onderliggende onderwijsdoelen die van toepassing zijn op deze programmalijn:

  1. Werken aan vakoverstijgende thema’s; De leerling leert, in het kader van een brede en evenwichtige oriëntatie op mens en samenleving, enig zicht te krijgen op relaties met de persoonlijke en maatschappelijke omgeving. Daarbij wordt expliciet aandacht besteed aan: het inventariseren van de eigen mogelijkheden en interesses.
  2. Het kennen van en omgaan met eigen en andermans normen en waarden.
  3. De maatschappelijke betekenis van technologische ontwikkeling, waaronder met name moderne informatie- en communicatietechnologie.
  4. De verworvenheden en mogelijkheden van kunst en cultuur, waaronder ook de media.
  5. Leren uitvoeren

De leerling leert in zoveel mogelijk herkenbare situaties, met gebruikmaking van ICT, een aantal schoolse vaardigheden verder te ontwikkelen. Het gaat daarbij om:

  1. Nederlandse en Engelse teksten lezen en beluisteren;
  2. informatie in verschillende gegevensbestanden opzoeken, selecteren, verzamelen en ordenen;
  3. doelmatig en veilig omgaan met materialen, gereedschappen en apparatuur;
  4. computervaardigheden.
  5. Leren leren

De leerling leert, met gebruikmaking van ICT, zoveel mogelijk eigen kennis en vaardigheden op te bouwen. Daartoe leert hij onder andere een aantal strategieën die het leer- en werkproces kunnen verbeteren. Het gaat daarbij om:

  1. strategieën gebruiken voor het aanleren van nieuwe kennis en vaardigheden zoals memoriseren, aantekeningen maken, schematiseren, verbanden leggen met aanwezige kennis;
  2. strategieën gebruiken voor het begrijpen van mondelinge en schriftelijke informatie;
  3. op een doordachte wijze keuzeproblemen oplossen;
  4. persoonlijke ervaringen en opdrachten van anderen verwerken in woord, klank, beeld en beweging;
  5. op basis van argumenten tot een eigen standpunt komen.
  6. Leren communiceren

De leerling leert, mede via een proces van interactief leren, een aantal sociale en communicatieve vaardigheden verder te ontwikkelen. Het gaat daarbij om:

  1. elementaire sociale conventies in acht nemen;
  2. overleggen en samenwerken in teamverband;
  3. passende gesprekstechnieken hanteren;
  4. verschillen in meningen en opvattingen benoemen en hanteren;
  5. omgaan met formele en informele afspraken, regels en procedures;
  6. zichzelf en eigen werk presenteren;
  7. Leren reflecteren op het leer- en werkproces

De leerling leert, door te reflecteren op het eigen cognitief en emotioneel functioneren, zicht te krijgen op en sturing te geven aan het eigen leer- en werkproces. Het gaat daarbij om:

  1. een leer- en/of werkplanning maken;
  2. een eenvoudige product- en procesevaluatie maken en hieruit conclusies trekken.
  3. Leren reflecteren op de toekomst

De leerling leert, door te reflecteren op het eigen cognitief en emotioneel functioneren, zicht te krijgen op de eigen toekomstmogelijkheden en interesses. Daarbij wordt expliciet aandacht besteed aan:

  1. de rol en het belang van op school geleerde kennis, inzicht en vaardigheden voor het maatschappelijk leven, dagelijks leven, vrije tijd, vrijwilligerswerk;
  2. de kenmerken van de arbeidsmarkt op dit moment en in de nabije toekomst.

Specifieke leerdoelen

Naast de algemene onderwijsdoelen waarop deze programmalijn aansluit, hebben we tevens een aantal specifieke leerdoelen benoemd die intrinsiek zijn aan de programmalijn (gebruikte werkvormen en techniek). Het gaat daarbij om:

  • Introductie in de invloed van technologie op onze maatschappij;
  • De wisselwerking tussen offline en online cultuur;
  • Werken met Design Thinking methoden en technieken voor ideevorming en iteratief werken aan oplossingen;
  • Het kennismaken met verschillende manieren om prototypes te maken;
  • Het presenteren en demonstreren van een eigen prototype;
  • Het reflecteren op de invloed van technologie op de (school)omgeving.

Toepassing in de onderwijspraktijk

De programmalijn van het project Next Culture is uitgevoerd in twee onderwijs specifieke contexten van twee deelnemende scholen. De scholen hebben een grote rol in de ontwikkeling van de programma’s waardoor de inhoud optimaal aansluit op hun onderwijs.

Het Globe College

Het Globe College is een brede vmbo-school met veel aandacht voor sport, kunst, cultuur en de wereld. Ze verzorgen onderwijs op basis, kader, en MAVO-niveau. Daarnaast bieden ze ook een havo-kansklas. Leerlingen die een mavo/havo-advies hebben gekregen, krijgen dan tijdens het eerste en tweede jaar leerstof op havo-niveau aangeboden. Dit extra aanbod betekent meer kansen voor onze leerlingen om door te stromen.

Het Globe College is een wereldschool met drie speerpunten: taal, talent en toekomst. Vanaf 2013 is technologie een belangrijke rol gaan spelen in het beleid van het Globe College. Er is een plan geschreven waarin het empoweren van docenten en het begeleiden van leerlingen in de nieuwe digitale cultuur de komende jaren veel aandacht krijgt. Het Globe is momenteel bezig met het ontwikkelen van een mentoraat waarin empowerment van de docenten centraal staat. Hierin spelen de genoemde speerpunten en vanaf dit schooljaar ook de ontwikkeling van technologie een grote rol. Het Globe is gevestigd in de Gemeente Utrecht. Het Globe College heeft een actieve creatieve afdeling techniek die al bezig is met het zelfstandig vervaardigen van nieuwe instrumenten en apps. De beoogde onderwijsprogrammalijn sluit aan op het bestaande cultuuronderwijs, de sector techniek en ICT.

 

Basisschool De Spits

Katholieke basisschool De Spits in Lunetten is een moderne, klassikale, kwaliteitsschool met een goede balans tussen kennisoverdracht, persoonlijke en sociale ontwikkeling. De Spits heeft een veilig en ordelijk schoolklimaat, waar met respect wordt omgegaan met individuele verschillen. De Spits is onderdeel van Katholieke Scholenstichting Utrecht (KSU), een professionele organisatie voor primair onderwijs. Zo’n 730 medewerkers verzorgen direct of indirect het onderwijs aan 7.000 kinderen. De KSU bestuurt en beheert in de stad Utrecht 25 basisscholen verdeeld over 31 locaties.

Programma

In deze programmalijn bouwen de leerlingen een levende expositie waarin ze de digitale virtuele cultuur en de werkelijke maatschappij laten botsen. Wat zijn de grenzen tussen echt en onecht? Waar begint het digitale en waar stopt zij? Welke aannames, normen, waarden en etiquette vloeien over tussen beide werelden? En waar levert dit spanning of kansen op? De leerling onderzoekt culturele gedragingen en uitingen in de eigen omgeving, de echte wereld en de digitale omgeving. Leerlingen worden gestimuleerd om digitale media en technologieën te onderzoeken en zelf een houding aan te nemen ten opzichte van hun omgeving.

Elk thema heeft zijn eigen leerdoelen:

Thema ‘Maatschappelijke tegenstellingen’: inzicht verkrijgen in verschillende tegenstellingen die er tussen mensen worden ervaren, inzien dat nieuwe technologie deze tegenstellingen kan versterken en verzwakken, deze classificering op waarde leren schatten.

Thema ‘Grensvervaging tussen echt en onecht’: inzicht verkrijgen in de verschillende ‘werkelijkheden’ waarin we ons bevinden, zien hoe ons gedrag per realiteit verschilt en hoe die werelden in elkaar overvloeien, nadenken over de vraag wat iets ‘echt’ maakt.

Thema ‘Verharding sociale interactie’: reflecteren op online sociale interacties, doorzien waar een eventuele verharding is waar te nemen, leren inzien hoe sociale interacties in nieuwe technologie worden vormgegeven, nadenken over alternatieven om onze sociale interacties te verbeteren.

Het programma van lessen is op twee verschillende manieren ontworpen. Voor het Globe college is het programma van 10 lessen ontwikkeld voor de onderbouw en een deel voor de bovenbouw. Voor basisschool de Spits is het programma ontwikkeld passend binnen het HB onderwijs.

 

 

Evaluatie

Hieronder staan per school, per programmalijn een korte reflectie op de uitvoering van de lijnen.

Het Globe College

De spanning bij deze workshops was altijd om ruimte te bieden voor creatief experiment en kritische reflectie op technologie. Het gevaar bestaat dat leerlingen en docenten zich verliezen in het creatieve proces. Het verzinnen van nieuwe toepassingen en het bouwen van een prototype is een leuker en makkelijker traject om te volgen. In korte vorm waarin wij deze workshops op het Globe hebben aangeboden krijgt dit onderdeel snel de overhand.  

 

Verslag lessen

Van de verschillende lessen zijn verslagen gemaakt. Dit document biedt een overzicht van de lessen op Globe College. De verslagen uitgesplitst naar de verschillende klassen die in het programma hebben gewerkt zijn niet gepubliceerd vanwege de bescherming van persoonsgegevens van de leerlingen. Deze verslagen kunnen worden ingezien bij de projectpartners, stuur dan een email naar info@rotslab.nl.

Basisschool de Spits

De lessen van het Globe College vormen tezamen het basisprogramma. Voor de toepassing van het programma in het basisonderwijs en specifiek het onderwijs van basisschool De Spits is een selectie van lessen gemaakt en deze zijn doorontwikkeld zodat ze aansluiten op het HB onderwijs waar de lessen zijn uitgevoerd.

Hier is de verslaglegging beschikbaar van de lessen in deze programmalijn De Spits 

Bronnen en materialen

Projectwebsite: http://nextculture.nl/

Inhoudelijke achtergrondinformatie:

Uitgewerkte werkvormen

Inspiratiegids

Technischegids